Sağlık Anksiyetesi Nedir? Hastalık Hastalığı Belirtileri ve Sürekli Hasta Olma Korkusu

Bir baş ağrısı yaşadınız.

İnternette arattınız.

Sonra başka bir belirti fark ettiniz.

Onu da araştırdınız.

Bir süre rahatladınız.

Ama birkaç saat sonra bu kez başka bir hastalık ihtimali aklınıza geldi.

“Ya ciddi bir şey varsa?”

“Doktor bunu gözden kaçırmış olabilir mi?”

“Bu belirti normal mi?”

“Kalbimde bir sorun olabilir mi?”

“Ya kansersem?”

“Ya henüz ortaya çıkmamış bir hastalığım varsa?”

Eğer sağlıkla ilgili düşünceler zihninizde bu kadar geniş bir yer kaplıyor ve tıbbi olarak ciddi bir sorun bulunmadığı halde hasta olma korkusu günlük yaşamınızı etkiliyorsa, yaşadığınız durum yalnızca “fazla düşünmek” olmayabilir.

Sağlık anksiyetesi, kişinin sağlığıyla ilgili yoğun ve süreklilik gösteren kaygılar yaşaması; bedensel duyumları hastalık belirtisi olarak yorumlaması ve güvence arayışına tekrar tekrar başvurmasıyla seyreden bir kaygı örüntüsüdür.

Günlük dilde sıklıkla “hastalık hastalığı” olarak ifade edilir. Klinik değerlendirmede ise kişinin yaşadığı belirtilerin niteliğine göre farklı tanısal çerçeveler ele alınabilir.

Bu yazıda sağlık anksiyetesi belirtilerini, hastalık hastalığının nasıl ortaya çıktığını, Google'da sürekli hastalık araştırmanın neden kısa süreli rahatlama sağladığını ve ne zaman psikolojik destek almanın önemli olduğunu ele alacağız.

Sağlık Anksiyetesi Nedir?

Sağlık anksiyetesi, kişinin sağlığıyla ilgili yoğun bir tehdit algısı geliştirmesi ve bu tehdidi sürekli kontrol etmeye çalışmasıyla karakterize olabilir.

Burada önemli olan kişinin gerçekten herhangi bir fiziksel belirti yaşayıp yaşamaması değildir.

Çünkü sağlık anksiyetesi yaşayan kişi gerçekten:

• baş ağrısı,

• çarpıntı,

• mide ağrısı,

• baş dönmesi,

• uyuşma,

• kas ağrısı,

• nefes değişikliği,

• yorgunluk

gibi bedensel duyumlar yaşayabilir.

Ancak sorun çoğu zaman bedensel duyumun kendisinden çok, bu duyuma verilen anlamda ortaya çıkar.

Örneğin:

“Başım ağrıyor.”

düşüncesi kısa süre içinde:

“Acaba beynimde bir tümör mü var?”

düşüncesine dönüşebilir.

Ardından kişi internetten belirtileri araştırabilir, doktor randevusu alabilir, yakınlarından güvence isteyebilir veya tekrar tekrar bedenini kontrol edebilir.

Bu davranışların tamamı kısa vadede kaygıyı azaltabilir.

Fakat uzun vadede sağlık anksiyetesini besleyen bir döngünün parçası haline gelebilir.

Hastalık Hastalığı Nedir?

“Hastalık hastalığı” günlük dilde sağlıkla ilgili aşırı kaygıyı anlatmak için kullanılan bir ifadedir.

Günümüzde klinik değerlendirmede “hastalık hastalığı” ifadesinin yerine kişinin yaşadığı belirtilere göre farklı tanısal kavramlar kullanılabilir.

Bu nedenle “internette birkaç belirti okudum, demek ki hipokondriyazisim” şeklinde bir öz tanı koymak doğru değildir.

Sağlık anksiyetesi bazen kişinin ciddi bir hastalığı olmadığına dair tıbbi güvence almasına rağmen kaygısının devam etmesiyle belirginleşebilir.

Bazı kişiler ise sağlık hizmetlerine çok sık başvururken bazıları tam tersine doktora gitmekten veya hastalıkla ilgili bilgi almaktan kaçınabilir.

Yani sağlık anksiyetesi yalnızca:

“Sürekli doktora gidiyorum.”

şeklinde görülmez.

Bazen:

“Doktora gitmeye korkuyorum çünkü kötü bir şey çıkacak.”

şeklinde de ortaya çıkabilir.

Sağlık Anksiyetesi Belirtileri Nelerdir?

Sağlık anksiyetesinde görülebilen belirtiler kişiden kişiye değişebilir.

En sık karşılaşılan örüntülerden bazıları şunlardır:

• Sürekli ciddi bir hastalığa yakalanma korkusu

• Bedensel belirtileri sürekli kontrol etme

• Nabız, tansiyon veya vücut sıcaklığını tekrar tekrar ölçme

• İnternette hastalık ve belirti araştırma

• Hastalık videoları veya sosyal medya içeriklerini takip etme

• Doktorlardan veya yakınlardan sürekli güvence isteme

• Tıbbi test sonuçlarını tekrar tekrar kontrol etme

• Doktorun “bir şey yok” açıklamasına rağmen rahatlayamama

• Küçük bir bedensel duyumu ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlama

• Başkalarının hastalık haberlerinden yoğun biçimde etkilenme

• Hastalıkla ilgili konuşmalardan kaçınma

• Hastane, doktor veya testlerden kaçınma

• Sağlıkla ilgili düşüncelerin zihinde uzun süre dönmesi

• Ölüm ve ciddi hastalık düşüncelerinin sıklaşması

• Kaygının uyku, iş, ilişkiler veya sosyal yaşamı etkilemesi

Tek tek bu davranışların görülmesi sağlık anksiyetesi olduğu anlamına gelmez.

Klinik açıdan önemli olan örüntünün sıklığı, yoğunluğu, sürekliliği ve kişinin yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.

Sürekli Hastalık Araştırmak Neden Rahatlatmıyor?

Sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerin önemli bir kısmı internette belirti araştırmaya başlayabilir.

Bu davranış ilk bakışta mantıklı görünür:

“Ne olduğunu öğrenirsem rahatlarım.”

Fakat internet araması çoğu zaman kesin bir cevap vermez.

Örneğin “baş dönmesi neden olur?” diye aradığınızda karşınıza basit nedenlerden ciddi hastalıklara kadar onlarca ihtimal çıkabilir.

Kişinin zihni ise özellikle tehdit içeren bilgiyi seçmeye başlayabilir.

Böylece:

Belirti → İnternette araştırma → Korkutucu ihtimal → Daha fazla kaygı → Bedensel duyumlara daha fazla odaklanma → Yeni belirti → Yeniden araştırma

döngüsü oluşabilir.

Arama motoru burada kişinin kaygısını çözmek yerine istemeden güvence arama davranışının bir parçası haline gelebilir.

Google'da Belirti Aramak Sağlık Anksiyetesini Artırabilir mi?

Evet, bazı kişilerde artırabilir.

Özellikle kişi arama yaptığında yalnızca bilgi edinmekle kalmıyor, aynı zamanda:

“Kesin hasta değilim.”

cevabını bulmaya çalışıyorsa, arama bir güvence davranışına dönüşebilir.

Sorun şudur:

Güvence kısa süreli rahatlatır.

Ama beyin zamanla:

“Kaygılandığımda kontrol etmeliyim.”

öğrenebilir.

Bir sonraki bedensel duyumda yeniden araştırma ihtiyacı ortaya çıkar.

Bu nedenle sağlık anksiyetesinde bazen asıl mesele hastalığı bulmak değil, hastalık ihtimaline karşı kesinlik arayışını bırakabilmektir.

Sağlık Anksiyetesi ve Bedensel Belirtiler Arasındaki İlişki

“Bunların hepsi kafamda mı?”

Hayır.

Sağlık anksiyetesinde yaşanan bedensel belirtiler kişi için gerçektir.

Kaygı yükseldiğinde otonom sinir sistemi aktive olabilir ve bunun sonucunda çarpıntı, terleme, kas gerginliği, nefes değişiklikleri, mide-bağırsak rahatsızlıkları ve baş dönmesi gibi fiziksel belirtiler ortaya çıkabilir. Anksiyete bozukluklarının hem zihinsel hem de fiziksel belirtilerle seyredebildiği sağlık kurumlarının bilgilendirmelerinde de belirtilmektedir.

Örneğin kişi kalbinin hızlandığını fark eder.

Bunu:

“Kaygılandığım için kalbim hızlandı.”

şeklinde yorumlamak yerine:

“Kalbim hızlandı, demek ki kalbimde bir sorun var.”

şeklinde yorumlayabilir.

Bu düşünce kaygıyı artırır.

Kaygı arttıkça çarpıntı daha fazla hissedilir.

Daha fazla hissedilen çarpıntı ise düşüncenin doğru olduğuna dair “kanıt” gibi algılanabilir.

Böylece beden ve zihin birbirini besleyen bir döngüye girer.

Sağlık Anksiyetesi ile Gerçek Bir Hastalık Arasındaki Fark Nedir?

Bu sorunun tek başına internet üzerinden cevaplanması mümkün değildir.

Sağlık anksiyetesi yaşayan bir kişinin gerçekten fiziksel bir hastalığı olamaz diye bir kural yoktur.

Bir kişinin hem tıbbi bir rahatsızlığı hem de sağlık anksiyetesi olabilir.

Bu nedenle psikolojik açıklama yapmak için önce gerekli tıbbi değerlendirmelerin yapılması önemlidir.

Ancak tıbbi değerlendirmeler sonucunda ciddi bir hastalık bulunmadığı halde kişi:

“Doktorlar yanılıyor olabilir.”

“Testlerde çıkmadı ama kesin bir şey var.”

“Bir şeyi atlıyorlar.”

düşünceleriyle yaşamaya devam ediyorsa, burada kaygının kendisini ayrıca değerlendirmek anlamlı olabilir.

Sağlık Anksiyetesi ile Panik Atak Arasındaki Fark

Sağlık anksiyetesi ve panik atak birbirine benzeyebilir ancak aynı şey değildir.

Panik atakta yoğun korku genellikle hızlı biçimde yükselir ve çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, baş dönmesi veya ölüm korkusu gibi belirtiler eşlik edebilir.

Sağlık anksiyetesinde ise kişinin zihni daha uzun süre boyunca:

“Ya ciddi bir hastalığım varsa?”

sorusuyla meşgul olabilir.

Bir kişi panik atak sonrasında kalp atışlarına odaklanmaya başlayarak sağlık anksiyetesi geliştirebilir.

Dolayısıyla farklı kaygı örüntüleri birbirini tetikleyebilir.

Sağlık Anksiyetesi Neden Olur?

Tek bir nedeni yoktur.

Bazı kişilerde sağlıkla ilgili kaygı çocukluk döneminden itibaren öğrenilmiş olabilir.

Ailede ciddi hastalık yaşanması, yakın birinin kaybı, travmatik tıbbi deneyimler veya kişinin geçmişte yaşadığı sağlık sorunları etkili olabilir.

Bazı kişilerde ise yoğun stres, kaygı bozuklukları veya belirsizliğe tahammül etmekte zorlanma önemli bir rol oynayabilir.

Özellikle belirsizlikle baş edememe sağlık anksiyetesinde önemli bir psikolojik tema olabilir.

Çünkü kişinin zihni:

“Kesin hasta değilim.”

cevabını almak ister.

Fakat sağlık konusunda yüzde yüz kesinlik çoğu zaman mümkün değildir.

Bu durumda kişi daha fazla araştırır.

Daha fazla araştırdıkça daha fazla ihtimal görür.

Daha fazla ihtimal gördükçe belirsizlik artar.

Ve kişi tekrar araştırmaya döner.

“Ya Bende de Varsa?” Düşüncesi Neden Bu Kadar Güçlü?

Sağlık anksiyetesinin merkezinde çoğu zaman tek bir soru bulunur:

“Ya?”

Ya kansersem?

Ya kalp hastalığım varsa?

Ya bu baş ağrısı ciddi bir şeyse?

Ya doktor bir şeyi kaçırdıysa?

Ya şimdi fark etmezsem?

Bu düşünceler çoğu zaman kesin bir bilgi sunmaz.

Ama zihnin amacı kesinlik bulmaktır.

Bu nedenle kişi aynı soruya tekrar tekrar cevap arar.

Sorun ise şu olabilir:

Zihin kesinlik aradıkça kaygı azalmak yerine daha fazla bilgiyle beslenebilir.

Sağlık Anksiyetesi Yaşayan Kişiler Neler Yapar?

Bazı davranışlar sağlık anksiyetesinde sık görülebilir:

Kontrol etmek:Bedenini, nabzını, cildini, lenf bezlerini veya başka bir bölgeyi tekrar tekrar incelemek.

Araştırmak:İnternette belirtileri ve hastalıkları uzun süre araştırmak.

Güvence istemek:Partnerine, ailesine veya doktoruna tekrar tekrar “sence bir şey var mı?” diye sormak.

Kaçınmak:Hastalık haberlerinden, doktorlardan veya tıbbi testlerden uzak durmak.

Karşılaştırmak:Kendi bedenini başkalarının yaşadığı hastalıklarla karşılaştırmak.

Bu davranışların ortak amacı genellikle aynıdır:

Kaygıyı azaltmak.

Ancak kısa vadede rahatlatan davranışların uzun vadede kaygıyı sürdürmesi mümkündür.

Sağlık Anksiyetesi İlişkileri Nasıl Etkiler?

Sağlık kaygısı yalnızca kişinin kendi iç dünyasında yaşadığı bir sorun değildir.

Yakın ilişkileri de etkileyebilir.

Kişi partnerinden sürekli:

“İyi görünüyor muyum?”

“Bu sence normal mi?”

“Yüzümde bir şey fark ettin mi?”

“Kalbim hızlı mı atıyor?”

gibi sorularla güvence isteyebilir.

Bir süre sonra partner de sürekli rahatlatma rolüne girebilir.

Bu durum ilişkide yorucu bir döngü yaratabilir.

Burada amaç kişinin kaygısını küçümsemek değil; güvence vermenin neden kısa süreli çalıştığını ve kaygıyı uzun vadede nasıl sürdürebileceğini anlamaktır.

Sağlık Anksiyetesi Nasıl Tedavi Edilir?

Sağlık anksiyetesinde psikoterapi önemli bir tedavi seçeneğidir.

Psikoterapi sürecinde yalnızca:

“Hangi hastalığım var?”

sorusuna odaklanılmaz.

Daha çok:

• Belirsizliğe nasıl tepki verdiğiniz,

• Bedensel duyumları nasıl yorumladığınız,

• Kaygı geldiğinde ne yaptığınız,

• Ne sıklıkta güvence aradığınız,

• İnternette neden tekrar tekrar araştırdığınız,

• Kaçınma davranışlarının hayatınızı nasıl etkilediği,

• Hastalık ve ölüm düşüncelerinin sizin için ne anlam taşıdığı

üzerinde çalışılabilir.

Bilişsel davranışçı yaklaşımlar sağlık anksiyetesinde kullanılan psikoterapi yöntemleri arasındadır.

Bunun yanında kişinin düşünceleriyle kurduğu ilişkiyi değiştirmeye, belirsizliğe alan açmaya ve kaçınma/güvence döngüsünü fark etmeye yönelik yaklaşımlar da terapi sürecinde değerlendirilebilir.

Sağlık Anksiyetesi İçin Ne Zaman Psikoloğa Başvurmalı?

Sağlığınızla ilgili düşünceler günlük hayatınızın önemli bir bölümünü kaplıyorsa profesyonel destek almayı düşünebilirsiniz.

Özellikle:

• Gün içinde sık sık hastalık düşünüyorsanız,

• Belirtilerinizi sürekli Google'da araştırıyorsanız,

• Bedeninizi tekrar tekrar kontrol ediyorsanız,

• Doktor kontrollerinden sonra bile rahatlayamıyorsanız,

• Sürekli test yaptırma ihtiyacı duyuyorsanız,

• Yakınlarınızdan sürekli güvence istiyorsanız,

• Hastalık haberleri sizi uzun süre etkiliyorsa,

• Sağlık kaygısı nedeniyle seyahat etmekten, çalışmaktan veya sosyal yaşamdan kaçınıyorsanız,

• Ölüm veya ciddi hastalık düşünceleri zihninizi meşgul ediyorsa,

bu kaygının psikolojik boyutunu değerlendirmek faydalı olabilir.

Beylikdüzü ve Büyükçekmece'de Sağlık Anksiyetesi İçin Psikolojik Destek

Sağlık anksiyetesi, kişinin yalnızca sağlıkla ilgili düşüncelerini değil; günlük yaşamını, ilişkilerini, işlevselliğini ve geleceğe dair güven duygusunu da etkileyebilir.

Beylikdüzü, Beykent ve Büyükçekmece çevresinde psikolojik destek arayan kişiler için sağlık anksiyetesi, kaygı bozuklukları ve bedensel belirtilerle ilişkili psikolojik süreçler klinik değerlendirme kapsamında ele alınabilir.

Klinik Psikolog Işılay Sarvan, Beykent'te çalışmalarını sürdürmekte ve kaygı, panik atak, yaygın anksiyete, somatizasyon ve hipokondriazis gibi alanlarda psikolojik değerlendirme ve psikoterapi hizmeti sunmaktadır. Psikenue'nin mevcut uzmanlık/ilgi alanlarında da bu başlıklar yer almaktadır.

Beylikdüzü'nde anksiyete ve sağlık anksiyetesi için uzman arayan kişilerin kullandığı çevrimiçi arama kategorilerinde de bu alanlar ayrı başlıklar halinde yer almaktadır.

Sonuç: Belirtiyi Değil, Belirsizlikle Kurduğunuz İlişkiyi Anlamak

Sağlık anksiyetesi yaşayan bir kişi için sorun çoğu zaman yalnızca:

“Hasta mıyım?”

sorusu değildir.

Bazen daha derindeki soru şudur:

“Ya kontrolüm dışında bir şey olursa?”

Ve bu soru cevaplandıkça değil, daha fazla güvence arandıkça büyüyebilir.

İnternette bir belirtiyi araştırmak, doktor randevusu almak veya bedeninizi kontrol etmek kısa süreli rahatlama sağlayabilir.

Ancak kaygının tekrar tekrar aynı döngüyü kurmasına neden oluyorsa, çözüm daha fazla bilgi aramak değil; kaygının nasıl çalıştığını anlamak olabilir.

Çünkü amaç hayatınız boyunca bedeninizde hiçbir belirti hissetmemek değildir.

Amaç, her bedensel duyumu bir felaketin habercisi olarak yaşamak zorunda kalmamaktır.

Sağlık Anksiyetesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sağlık anksiyetesi nedir?

Sağlık anksiyetesi, kişinin sağlığı veya ciddi bir hastalığa sahip olma ihtimaliyle ilgili yoğun ve süreklilik gösteren kaygı yaşaması ve bu kaygıyı kontrol etmek için araştırma, beden kontrolü veya güvence arama gibi davranışlara başvurmasıyla ortaya çıkabilir.

Hastalık hastalığı belirtileri nelerdir?

Sürekli hastalık düşünmek, bedensel belirtileri kontrol etmek, internette hastalık araştırmak, doktorlardan tekrar tekrar güvence istemek ve tıbbi değerlendirmeler sonrasında dahi ciddi bir hastalık olduğuna inanmak görülebilen örüntüler arasındadır.

Sürekli hastalık düşünmek normal mi?

Zaman zaman hastalanmaktan endişe etmek normaldir. Ancak sağlıkla ilgili düşünceler günlük yaşamı, ilişkileri, çalışmayı veya sosyal hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.

Google'da sürekli hastalık araştırmak sağlık anksiyetesi belirtisi midir?

Tek başına değildir. Ancak kişi araştırmayı sürekli güvence almak için yapıyor ve araştırma sonrasında kısa süreli rahatlayıp tekrar aynı kaygıya dönüyorsa, bu davranış sağlık anksiyetesi döngüsünün bir parçası olabilir.

Sağlık anksiyetesi tedavi edilir mi?

Evet. Sağlık anksiyetesiyle ilişkili kaygı örüntüleri psikoterapi ile çalışılabilir. Tedavi yaklaşımı kişinin belirtilerine ve klinik değerlendirmesine göre belirlenir.

Sağlık anksiyetesi olan kişi gerçekten hasta olabilir mi?

Evet. Sağlık anksiyetesi kişinin fiziksel bir hastalığa sahip olamayacağı anlamına gelmez. Bu nedenle gerekli tıbbi değerlendirmeler önemlidir. Psikolojik değerlendirme ise tıbbi nedenler dışlandıktan sonra veya bunlarla birlikte devam eden sağlık kaygısının ele alınmasına yardımcı olabilir.